Ders çalışırken okuma: sınavdan önce neyi nasıl okumalı?
Ders çalışmak ile okumak aynı şey değil. Sınav için okurken amaç metni bitirmek değil, bilgiyi geri çağırabilir hale getirmek. Bu ikisi çoğu zaman birbirinin tam tersini gerektirir.
Neden hızlı okuma ders çalışmada işe yaramaz?
Hızlı okuma tekniklerinin kazandırdığı şey, gözün mekanik hareketlerinden tasarruf etmektir. Ders çalışmada harcanan sürenin büyük kısmı ise gözde değil, işlemede geçer: bağ kurma, örnek üretme, kendi kendini sınama. Bu adımların hiçbiri hızlandırılamaz, çünkü zaten metni okumakla değil, metin üzerine düşünmekle ilgilidir.
Bu yüzden "kitabı iki günde bitirdim" cümlesi sınav bağlamında bir başarı ölçüsü değildir. Anlamlı ölçü, kitabı kapattıktan sonra kaç soruya cevap verebildiğindir.
Kısa cevap: Ders materyalini RSVP ile okuma. Geri dönemediğin, not alamadığın, durup düşünemediğin bir yöntem çalışma için yanlış araçtır. Ama derse hazırlanırken ve tekrar ederken işe yarar — nasıl, aşağıda.
Üç farklı okuma, üç farklı amaç
1. Ön okuma (dersten önce, 10-15 dakika)
Konuyu öğrenmek için değil, haritasını çıkarmak için okursun. Başlıklar, kalın yazılmış terimler, şekil altları, bölüm özeti. Amaç, derste ya da asıl çalışmada karşına çıkacak kavramların en azından adını duymuş olmak.
Burada hız serbesttir ve RSVP iyi çalışır. Anlamadığın yerlerde durma; zaten amaç anlamak değil, tanıdıklık oluşturmak. Tanıdık bir kavramı öğrenmek, tamamen yabancı olanı öğrenmekten belirgin biçimde kolaydır.
2. Asıl çalışma (yavaş, aktif)
Burada hız düşmanındır. Uygulaman gereken şey basit ama zor: her bölümden sonra kitabı kapatıp ne okuduğunu hatırlamaya çalışmak. Bu, tekrar okumaktan çok daha etkilidir ve çok daha zor gelir. Zor gelmesi işe yaradığının işaretidir.
Metni tekrar tekrar okumak akıcılık hissi yaratır ve bu his öğrenmeyle karıştırılır. Öğrencilerin en yaygın hatası budur: aynı sayfayı üç kez okuyup "biliyorum" sanmak. Bilip bilmediğini anlamanın tek yolu, metne bakmadan hatırlamaya çalışmaktır.
3. Tekrar (sınavdan önce, hızlı)
Bir kez düzgün çalıştığın konuyu tekrar ederken hız yeniden serbesttir. Amaç yeni bilgi almak değil, var olanı tazelemek. Kendi notların üzerinden hızlı geçmek, konunun tamamını yeniden okumaktan hem daha hızlı hem daha etkilidir.
Aktif hatırlama: en çok işe yarayan tek teknik
Öğrenme üzerine yapılan çalışmaların ortaklaştığı en net bulgu şu: bilgiyi hatırlamaya çalışmak, onu tekrar okumaktan daha güçlü öğretir. Hatırlama çabası, bilgiyi zihinde yeniden inşa etmeyi gerektirir ve bu inşa süreci hafızayı güçlendirir.
Pratikte uygulaması:
- Bir bölümü oku.
- Kitabı kapat.
- Boş kağıda hatırladığın her şeyi yaz.
- Kitabı aç, eksiklerini kırmızı kalemle tamamla.
- Ertesi gün sadece kırmızıları gözden geçir.
Bu döngü ilk seferde yavaş ve can sıkıcıdır. Üçüncü konudan itibaren hem hızlanır hem de ne kadar az şey unuttuğunu fark edersin.
Aralıklı tekrar: ne zaman tekrar etmeli?
Unutma eğrisi kabaca şöyle işler: yeni öğrenilen bilginin büyük kısmı ilk gün içinde kaybolur, sonra kayıp hızı yavaşlar. Bu yüzden tekrarın ne kadar sık olduğundan çok ne zaman yapıldığı önemlidir.
| Tekrar | Zamanı | Süresi |
|---|---|---|
| 1. | Aynı gün, çalışmadan birkaç saat sonra | 5 dakika |
| 2. | Ertesi gün | 5 dakika |
| 3. | Bir hafta sonra | 10 dakika |
| 4. | Sınavdan bir gün önce | 15 dakika |
Toplam 35 dakika. Aynı konuyu sınav öncesi gece boyunca yeniden okumaya çalışmak hem daha uzun sürer hem de belirgin biçimde daha az kalıcıdır.
Not alma: az ve kendi cümlelerinle
Kitaptaki cümleleri deftere geçirmek not almak değil, kopyalamaktır ve öğrenmeye katkısı neredeyse sıfırdır. İşe yarayan not, kendi cümlelerinle yazılmış ve kısaltılmış olandır — çünkü kısaltmak için önce anlamak zorundasın.
Pratik bir kural: bir sayfalık metinden en fazla üç satır not çıkar. Üç satıra sığdıramıyorsan henüz anlamamışsındır; daha fazla yazmak değil, tekrar okumak gerekir.
Sınav gecesi: ne yapılır, ne yapılmaz
- Yapılır: kendi notlarını gözden geçirmek, eski soruları çözmek, uyumak.
- Yapılır: hiç çalışmadığın bir konu varsa onun sadece ana hatlarını öğrenmek.
- Yapılmaz: yeni bir kaynağa başlamak. Panik yaratır, fayda vermez.
- Yapılmaz: uyku süresini kısaltmak. Uyku, gün içinde öğrenilenin kalıcı hale geldiği süreçtir; onu kesmek gündüz yapılan çalışmayı da zayıflatır.
Peki hızlı okuma hiç mi işe yaramaz?
Yarar, ama doğru yerde. Bir dönem boyunca okuman gereken 15 makaleden hangilerinin gerçekten önemli olduğunu bulmakta, ders öncesi konuya ısınmakta ve tekrar aşamasında belirgin biçimde zaman kazandırır. Asıl öğrenmenin gerçekleştiği yavaş, aktif çalışmanın yerini almaz — onu kısaltmaz, ona daha çok yer açar.
Hızlı Okuyucu'yu ön okuma ve tekrar için kullan; asıl çalışmayı kağıt üzerinde, kalemle ve durup düşünerek yap.
Özet
- Ders materyalini hızlı okuma; ön okuma ve tekrar için hızlan.
- Tekrar okumak öğrenme hissi verir, hatırlamaya çalışmak öğretir.
- 35 dakikalık aralıklı tekrar, saatlerce yeniden okumaktan etkilidir.
- Bir sayfadan en fazla üç satır not; sığdıramıyorsan anlamamışsındır.